LỜI NÓI ĐẦU

Đã qua thời kỳ nền kinh tế Việt Nam được các chuyên gia về chiến lược gọi là thời kỳ “xây nhà không có bản vẽ”. Thời mà các doanh nghiệp chẳng màng đến việc cạnh tranh là thế nào, chiến lược ra sao. Theo nhu cầu của thị trường, họ chỉ lo cắm đầu cắm cổ chạy theo các kế hoạch sản xuất kinh doanh với mong muốn đáp ứng tối đa cho nhu cầu của thị trường mà không cần biết doanh nghiệp của mình sẽ đi về đâu và thật sự mình muốn doanh nghiệp của mình sẽ trở thành như thế nào. Đây là một tất yếu của lịch sử! Khi mà một nền kinh tế thoát thai từ chế độ kinh tế kế hoạch hóa chuyển sang nền kinh tế thị trường thì các thuật ngữ về chiến lượcnhư tầm nhìn, sứ mệnh, phân tích SWOT... được xem như là một cái gì đó lạ lẫm và xa vời.

Thế nhưng, như một tất yếu, xã hội luôn phát triển và doanh nghiệp đã phải tự thích ứng với các đổi thay của bên ngoài để tồn tại. Trong cuộc đấu tranh của nền kinh tế thị trường, các quy luật kinh tế đã phát huy tác dụng và làm cho các doanh nghiệp phải tự thay đổi để tồn tại. Họ đã biết đến thế nào là cạnh tranh, thế nào là chiến lược... Và cùng với sự phát triển nhanh chóng và phổ cập của Internet, thì chỉ với vài cú nhấp chuột là mọi người đều có thể cập nhật ngay được các thông tin đang diễn ra trên toàn thế giới, hay kiến thức chuyên môn về kinh tế, tài chính, khoa học kỹ thuật... Sự phổ cập của thông tin và tri thức đã làm thay đổi góc nhìn của các nhà đầu tư, các chủ doanh nghiệp, giúp cho họ có nhiều kiến thức hơn, có nhiều kinh nghiệm hơn để hướng tới một tầm nhìn mang định hướng dài hạn , đồng thời công việc quản trị kinh doanh của họ cũng đã mang tính bài bản hơn. Giờ đây việc xây dựng chiến lược không còn là một điều gì đó xa vời, mà là một nhu cầu thực tế để tồn tại và phát triển.

Tuy nhiên, một lần nữa, thế giớibên ngoài lại thay đổi quá nhanh chóng,mức độ ảnh hưởng của nó đã không còn bị đóng khung bởi các biên giới của các quốc gia và lãnh thổ. Như Thomas Friedman trong quyển “Thế Giới Phẳng” cho rằng “Thế giới ngày nay ngày càng phẳng hơn”. Lấy thí dụ, một phát minh như kỹ thuật khoan ngang khai thác đá phiến tại Mỹ, không những đã có tác động đến riêng cho nền kinh tế Mỹ mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu. Các quốc gia trong cuộc suy thoái toàn cầu đã phải liên kết lại với nhau để cùng tồn tại và phát triển. Các hiệp ước về tự do kinh tế như FTA và gần đây nhất là TPP đã ra đời mang lại cả cơ hội và thách thức cho các doanh nghiệp. Chính vì thế, một lần nữa, các chủ doanh nghiệp, các nhà đầu tư, các nhà quản trị lại phải đối mặt với rủi ro của việc thay đổi và bất ổn trong công việc kinh doanh của mình. Kinh doanh ngày nay mang tính cạnh tranh gay gắt hơn vì rủi ro nhiều hơn. Ngày càng có nhiều ngành kinh doanh phải đối mặt với nguy cơ chấm dứt sứ mệnh của mình vì có thể nó sẽ được thay thế bởi một cái gì đó mới hơn.

Là một nhà tư vấn về chiến lược và từng đảm nhiệm vai trò CEO của nhiều công ty, tôi cảm thấy các nhà quản trị ngày nay đang cần một cái gì đó vừa đơn giản, vừa mang tính định hướng chiến lược lại vừa có thể hỗ trợ cho các nhà quản trị ra các quyết định kinh doanh hàng ngày, nhằm đối phó với môi trường kinh doanh bên ngoài hay thay đổi. Bởi vì, chỉ với các công cụ như bản kế hoạch kinh doanh hàng tháng, hàng năm, các báo cáo tài chính... hay ngay cả các công cụ như bản đồ chiến lược, BSC (balanced scorecard - thẻ điểm cân bằng), các KPI (key performance indicator - chỉ số đánh giá thực hiện công việc) cũng khó có thể giúp các nhà quản trị nhận thức rõ được vấn đề mà doanh nghiệp của mình đang đối diện là gì và nó đến từ đâu. Bởi vì những công cụ này, nói cho cùng, chỉ có thể nói lên được tình trạng của doanh nghiệp hiện đang là tốt hay xấu, nhưng không thể chỉ ra được mối quan hệ bên trong - cái mà các chủ doanh nghiệp và nhà quản trị luôn quan tâm đến chính là phương thức kiếm tiền của doanh nghiệp hiện nay có bền vững hay không? Điều này càng đặc biệt nghiêm trọng khi các nhà quản trị, các nhà đầu tư, không được trang bị đầy đủ các kiến thức về chiến lược, quản trị kinh doanh một cách bài bản. Thật là may, trong khi tìm hiểu về sự thành công của một số hiện tượng như Google, Facebook, Apple, tôi được tiếp cận với một vấn đề tuy không mới nhưng đã và đang được các nhà nghiên cứu trên thế giới hoàn chỉnh đó là “MÔ HÌNH KINH DOANH”. Có thể nói đây là một công cụ tuyệt vời hỗ trợ cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, các nhà đầu tư, những người khởi nghiệp hiểu rõ hơn về công việc kinh doanh của mình, để từ đó có các quyết định đúng đắn trong công việc kinh doanh hay đầu tư.

Hy vọng rằng với quyển sách này, tôi có thể mang đến cho các bạn những thông tin và kiến thức hữu ích về cái gọi là MÔ HÌNH KINH DOANH.

TPHCM, ngày 01 tháng 01 năm 2015

HỒ TRỌNG LAI